Himiýa senagatynda atlary örän meňzeş iki önüm bar, ýagny glioksil turşusy we glikol turşusy. Adamlar köplenç olary tapawutlandyryp bilmeýärler. Şu gün, geliň, bu iki önüme bilelikde göz aýlalyň. Glioksil turşusy we glikol turşusy gurluşynda we häsiýetlerinde uly tapawutlara eýe bolan iki organiki birleşmedir. Olaryň tapawudy, esasan, molekulýar gurluşynda, himiki häsiýetlerinde, fiziki häsiýetlerinde we ulanylyşynda ýerleşýär, aşakdaky ýaly:
Molekulýar gurluşy we düzümi dürli-dürli
Bu ikisiniň arasyndaky iň esasy tapawut bolup, beýleki häsiýetlerdäki tapawutlary gönüden-göni kesgitleýär.
CAS 298-12-4, C2H2O3 himiki formulasy we HOOC-CHO gurluş formulasy bilen, iki funksional topary öz içine alýar – karboksil topary (-COOH) we aldegid topary (-CHO) we aldegid kislotasy birleşmeleriniň synpyna degişlidir.
CAS 79-14-1, C2H4O3 himiki formulasy we HOOC-CH2OH gurluş formulasy bilen, iki funksional topary öz içine alýar – karboksil topary (-COOH) we gidroksil topary (-OH) we α-gidroksi kislotasy birleşmeleriniň synpyna degişlidir.
Ikisiniň molekulýar formulalary iki wodorod atomy (H2) bilen tapawutlanýar we funksional toparlaryň arasyndaky tapawut (aldegid topary we gidroksil topary) esasy tapawutdyr.
Dürli himiki häsiýetler
Funksional toparlardaky tapawutlar ikisiniň arasynda düýbünden başga himiki häsiýetlere getirýär:
Aýratynlyklaryglioksil kislotasy(aldegid toparlarynyň bolmagy sebäpli):
Ol güýçli gaýtaryjy häsiýetlere eýedir: aldegid topary aňsatlyk bilen oksidlenýär we kümüş ammiak ergini bilen kümüş aýna reaksiýasyna girip bilýär, täze taýýarlanan mis gidroksid suspenziýasy bilen reaksiýa girip, kerpiç-gyzyl çökündi (kuboz oksidi) emele getirýär, şeýle hem kaliý permanganaty we wodorod peroksidi ýaly oksidleýjiler bilen oksalat kislotasyna oksidlenip bilýär.
Aldegid toparlary goşmak reaksiýalaryna gatnaşyp bilerler: mysal üçin, olar wodorod bilen reaksiýa girip, glikolik kislotany emele getirip bilerler (bu ikisiniň arasyndaky bir görnüşli öwrülişik gatnaşygydyr).
Glikolik kislotanyň häsiýetnamalary (gidroksil toparlarynyň bolmagy sebäpli):
Gidroksil toparlary nukleofildir: olar karboksil toparlary bilen molekula içi ýa-da molekulalarara esterleşme reaksiýalaryna gatnaşyp, sikliki efirleri ýa-da poliesterleri (meselem, dargaýan polimer materialy bolan poliglikolik kislota) emele getirip bilerler.
Gidroksil toparlary oksidlenip bilner: ýöne, oksidlenme kynçylygy glioksil kislotasyndaky aldegid toparlaryna garanyňda has ýokarydyr we gidroksil toparlaryny aldegid toparlaryna ýa-da karboksil toparlaryna oksidleşdirmek üçin has güýçli oksidleýji (meselem, kaliý dihromat) gerek.
Karboksil toparynyň turşulygy: Ikisi hem karboksil toparlaryny öz içine alýar we kislotalydyr. Şeýle-de bolsa, glikolik turşusynyň gidroksil topary karboksil toparyna gowşak elektron beriji täsir edýär we onuň turşulygy glikolik turşusyndan biraz gowşakdyr (glikolik turşusy pKa≈3.18, glikolik turşusy pKa≈3.83).
Dürli fiziki häsiýetler
Ýagdaý we eriýänlik:
Suwda we polýar organiki erginlerde (meselem, etanol) aňsat ereýär, ýöne molekulýar polýarlygyň tapawudy sebäpli olaryň eremegi biraz tapawutlanýar (glioksil kislotasy has güýçli polýarlyga we suwda biraz ýokary eremegine eýedir).
Ereme nokady
Glioksil turşusynyň ereme temperaturasy takmynan 98℃, glikol turşusynyňky bolsa takmynan 78-79℃. Bu tapawut molekulaara güýçlerden gelip çykýar (glioksil turşusynyň aldegid topary karboksil topary bilen wodorod baglanyşyklaryny emele getirmek üçin has güýçli ukyba eýedir).
Dürli ulanylyş
Ol esasan organiki sintez senagatynda, mysal üçin, waniliniň (tagam beriji), allantoiniň (ýaranyň sagalmagyny höweslendirmek üçin derman serişdesi), p-gidroksifenilglisiniň (antibiotik serişdesi) we ş.m. sintezi ýaly ugurlarda ulanylýar. Şeýle hem, ony elektrokaplama erginlerinde ýa-da kosmetikada goşundy hökmünde ulanyp bolýar (reduksiýa ediji we antioksidant häsiýetlerinden peýdalanýar). Saç ideg önümleri: Kondisioner maddasy hökmünde, ol zeper ýeten saç tellerini dikeltmäge we saçyň ýalpyldawuklygyny ýokarlandyrmaga kömek edýär (gyjyklamany azaltmak üçin beýleki maddalar bilen utgaşdyrylmaly).
α-gidroksi kislotasy (AHA) hökmünde, onuň esasy ulanylyşy, esasan, deri ideg önümleri ulgamyndadyr. Ol piling maddasy hökmünde hyzmat edýär (ölü deriniň dökülmegine ýardam bermek üçin deriniň gatlagynyň arasyndaky birleşdiriji maddalary eredip), deriniň gödekligi we sivilje yzlary ýaly meseleleri gowulaşdyrýar. Mundan başga-da, ol dokma senagatynda (agartma serişdesi hökmünde), arassalaýjy serişdelerde (gabygy aýyrmak üçin) we dargaýan plastmassalaryň (poliglikolik kislota) sintezinde hem ulanylýar.
Bu ikisiniň arasyndaky esasy tapawut funksional toparlardan gelip çykýar: glioksil kislotasy aldegid toparyny öz içine alýar (güýçli gaýtaryjy häsiýetlere eýe, organiki sintezde ulanylýar), glikol kislotasy bolsa gidroksil toparyny öz içine alýar (esterleşdirilip bilner, deri ideginde we materiallar pudaklarynda ulanylýar). Gurluşyndan tebigata we soňra ulanylyşyna çenli, bu esasy tapawut sebäpli olaryň hemmesi uly tapawutlary görkezýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 11-nji awgusty